Rola pieniądza w gospodarce wywodzi się przede wszystkim z funkcji, jakie ta kategoria ekonomiczna pełniła i pełni obecnie. Istota pieniądza polega na niezmienności pełnionych funkcji i dostosowywaniu swojej formy do tego, by w odpowiednich warunkach i czasie funkcje swoje pełnić najlepiej.

Spornym problemem jest próba definiowania pieniądza na podstawie pełnionych przez niego funkcji. Dość często wybiera się jedną z funkcji, uznając ją za najważniejszą, co pozwala przyjmować ją za definicję pieniądza. I tak najczęściej spotykane definicje pieniądza to:

• powszechny ekwiwalent w wymianie towarowej


• absolutnie płynny, nieprzynoszący dochodu finansowy składnik majątku


• miernik wartości

Każda z tych definicji akcentuje tylko jedną funkcję pieniądza, jego istota zaś polega na tym, że jest zdolny do pełnienia wszystkich wymienionych funkcji, mimo że w danym akcie i momencie spełnia tylko jedną. Nie byłby jednak w stanie pełnić jej właściwie, gdyby nie spełniał wszystkich pozostałych. Musimy równiez pamiętać, że posługując sie jedną z podanych definicji pieniądza, składamy jednoznaczną deklarację na temat reprezentowanej przez siebie doktryny ekonomicznej. Definiując pieniądz jako środek wymiany, deklarujemy się jako przedstawiciele ekonomii J.M. Keynesa, w której zasadniczą rolę odgrywają strumienie. Pieniądz jako absolutnie płynny składnik majątku jest postrzegany przez monetarystów, dla których gospodarka to przede wszystkim zbiór zasobów. Z kolei funkcje pieniądza jako miernika wartości podkreśla doktryna ekonomiczna K. Marksa i wyrosła na jej podstawie ekonomia marksistowska. Najbezpieczniej jest zatem definiować pieniądz, podając wszystkie pełnione przez niego funkcję.